’Rijke moet arme Lazarus de hand reiken’

Geld

Willem Pekelder

De rijke de ogen openen voor het lot van de arme. Dat is volgens dominee Dick Couvée uit Rotterdam de belangrijkste les die we uit de financiële crisis moeten trekken. „Rijkdom schept afstand.”

Hij heeft er pas nog over geschreven en gepreekt: rijkdom volgens de Bijbel. Dominee Dick Couvée van de Rotterdamse Pauluskerk trok een parallel tussen de Oudtestamentische profeet Amos, en het winstbejag van de moderne topbankier of aandeelhouder.

De woorden van de ’Karl Marx onder de kleine profeten’ blijken verbijsterend actueel:  „Jullie maken de efa kleiner, de sjekel zwaarder en  knoeien met de weegschaal. Jullie kopen de zwakken voor een handvol zilver, de armen voor een paar sandalen en zeggen:  Ook het kaf verkopen wij als graan!”

Couvée (54):  „Wat zie je nú gebeuren? Toch precies hetzelfde?  Banken verstrekken hypotheken aan mensen van wie ze weten dat ze niet in staat zijn hun schuld af te betalen. Huizenkopers  worden gelokt met aanbiedingen als: de eerste drie jaar geen aflossing. Maar daarna moeten ze gaan betalen. En flink ook.”

De Bijbel keert zich niet tegen rijkdom op zich, neemt Couvée meteen maar een mogelijk misverstand weg,  maar wel tegen een egoïstische omgang met het verworvene. „Die boodschap loopt  als een rode draad door de hele Schrift.

In het Nieuwe Testament plaatst Jezus zichzelf in de profetische traditie, bijvoorbeeld wanneer hij in de parabel over de arme Lazarus de wereld van de feestvierende rijken schildert. Ze gaan in purper en fijn linnen gekleed, maar struikelen over de bedelaar die bij de voordeur ligt.”

Met deze  parabel uit Lucas zet Jezus, volgens Couvée, vooral de Farizeeën op hun nummer. 
„Veel Farizeeën beschouwden zichzelf als bijzondere mensen die  bijzondere godsdienstige prestaties leverden. Daarom was het in hun ogen niet meer dan normaal dat ze gezegend werden met grote rijkdom. Waar hebben we dit meer gehoord?  Sommige topmanagers willen ons doen geloven dat ze de bonussen op hun toch al niet geringe salarissen dubbel en dwars verdienen omdat ze over zulke speciale talenten zouden beschikken.  

Begrijp me goed,  het gaat mij er niet om de topmanager als zondebok aan te wijzen. De mentaliteit van snel veel geld verdienen is helaas breed in de samenleving aanwezig.”
Amos en Jezus waarschuwen in de visie van Couvée tegen het isolement waarin de zelfgenoegzame rijke kan terechtkomen. „Rijkdom schept, als je er verkeerd mee omgaat, afstand.  Daar zit je dan in je ivoren toren of je  gaat naar de Miljonairsbeurs, vooral om te laten zien dat je veel hebt, maar contact, laat staan compassie, met de onderkant van de samenleving heb  je verloren. ”
Het diaconaal centrum Pauluskerk werd in 1979 opgericht juist om die verschoppelingen op te vangen, vertelt Couvée, die in augustus de roemruchte Hans Visser opvolgde. 
„Volgens de profeten en Jezus is rechtvaardigheid de meest in het oog springende eigenschap van God. Maar bij die omschrijving laten ze het niet, ze willen ieder mens uitnodigen om die karaktertrek tot de hunne te maken en mee te werken aan een rechtvaardiger wereld. Ten diepste ligt dat streven ten grondslag aan de stichting van het diaconaal centrum zo’n dertig jaar geleden.”
Slachtoffers van de huidige financiële crisis hebben zich nog niet gemeld bij de Pauluskerk, zegt de hervormde predikant, maar in feite doet zijn kerkelijke gemeente al jarenlang niets anders dan de uitvallers van de neo-liberale economie terzijde staan, legt  hij uit.

„Die financiële crisis is natuurlijk niets nieuws.  De laatste twee decennia zie je een heiligverklaring van de markt.  In 1995 was ik, voordat ik predikant werd,  projectleider  van de verzelfstandiging van NS-reizigersvervoer.  De overheid verkeerde in die jaren in een euforische stemming: de markt zou alle maatschappelijke problemen oplossen.  Maar wat we zijn vergeten is een sterke overheid te stichten. 

Een sterke markt kan niet zonder. We plukken nu de wrange vruchten van die omissie. Steeds meer mensen haken af in de ratrace waarin je alleen meetelt  als je in materiële zin geslaagd bent.”
Spreekt hij de managers onder zijn kerkleden  ook aan op hun verantwoordelijkheid voor de armen?
„Wat we in de Pauluskerk ten diepste willen, is het  contact tussen arm en rijk, dat in de neoliberale economie totaal is verbroken, herstellen”, zegt Couvé. „We doen dat op een heel praktische manier. Allereerst door armen, zowel in financiële als sociale zin, op te vangen, vervolgens door te pogen geslaagden diaconale ogen te geven, dat wil zeggen hen te oefenen in de manier van kijken van Amos en Jezus. 

We hebben onder onze vrijwilligers ook bedrijfsleiders en ondernemers. Zij zien de confrontatie met de onderkant van de maatschappij als een verrijking van hun leven. Als derde willen we de talenten van de armen aanbieden aan de rijken.  Als je geen geld hebt, wil dat nog niet zeggen dat je niets in je mars hebt. In tegendeel, zou ik bijna denken.”
Samenvattend zegt Couvée in navolging van de Fraters van Tilburg: „Het gaat om zien, bewogen worden en in beweging komen.  Zodat de rijke in zijn fijne linnen hemd en purperen mantel de arme Lazarus uiteindelijk de hand reikt en zegt: Sta op en kom mee naar het feest.”